Als rapper Rudeboy bereikte Patrick Tilon (1964) wereldfaam met de Urban Dance Squad. Hij raakte bevriend met Chuck D. van Public Enemy en trad toe tot de Black Rock Coalition. Maar met ‘woke’ heeft hij niks. En dat is zacht uitgedrukt. ‘Ze huilen omdat hun voorouders excluded waren, nu doen ze hetzelfde met anderen.’
(in 2022 gepubliceerd in het boek ‘De Voorhoede’)
Nooit heeft rapper Patrick Tilon zich zo machteloos gevoeld als de dag dat hij als achtjarige staande werd gehouden door Surinaamse leeftijdgenoten. Niet hem moesten ze hebben, maar zijn blanke vriendje. ‘In de Bijlmer, tussen de flats, in het park. Ze hebben op hem gesprongen – ik vergeet zijn geschreeuw nooit meer. Ik deed niks want ik was te klein. En als ik wel wat zou doen, was ik volgens die jongens “geen echte Surinamer”. Ik ben weggerend.’
De volgende dag ging Tilon met lood in zijn schoenen en tranen in zijn ogen naar de flat van zijn vriendje om hem weer op te halen voor school. ‘Zijn moeder was blij dat ik er was, en hij zelf ook. Terwijl ik vond dat ik hem verraden had. Dat ben ik nooit vergeten.’
Misschien is daar zijn boosheid ontstaan over elke zweem van suggestie dat zwart per definitie goed is en wit per definitie fout. Ook zijn eerste en tweede moeder (de tweede was wit) zijn dingen aangedaan die… Enfin. Waar het hem om gaat: ‘No fucking way dat jij mij als woke-beweging gaat vertellen dat het kwaad alleen uit de blanke hoek komt. Want het kwaad zit overal.’
Als rapper ‘Rudeboy’ (‘Ik ben nu eenmaal een brisante man’) brak Tilon in de jaren negentig internationaal door met Urban Dance Squad. Twee Surinamers, een ‘Indo’ en twee blanke jongens brachten een sound die totaal nieuw was: beukende drums, overstuurde gitaren, een dj met allerlei special effects en een furieuze rapper als frontman. Met deze cross-over, zoals de stijl werd genoemd, werd Urban Dance Squad een belangrijke inspiratiebron voor de Amerikaanse wereldact Rage Against The Machine.
UDS won twee Edisons en het debuutalbum Mental Floss for the Globe (1989) werd in 2008 door muziekcritici uitgeroepen tot beste Nederpopalbum aller tijden. De band speelde op de grootste festivals, trad op in Jay Leno’s The Tonight Show en Tilon raakte – en is nog steeds – bevriend met Chuck D. van de invloedrijke New Yorkse hiphop-crew Public Enemy.
Nu, in 2022, beziet hij met afschuw hoe de kunstwereld meer in hokjes denkt dan ooit. Een gedicht van zwarte Amanda Gorman, die sprak tijdens de inauguratie van Joe Biden, mag niet worden vertaald door Marieke Lucas Rijneveld omdat ze wit is?! Zangeres Adele mag geen bikinitop met de Jamaicaanse vlag, een gele verenkraag en Bantu-knots in haar haar dragen omdat dat culturele toe-eigening zou zijn?! Actrice Helen Mirren mag de Israëlische president Golda Meir niet vertolken omdat ze niet Joods is?!
Urban Dance Squad trad eind jaren tachtig als eerste Europese band toe tot een beweging die dat hokjesdenken wilde doorbreken: de Black Rock Coalition.
‘Ja. Oprichter was gitarist Vernon Reid van Living Colour (een zwarte band die een mix bracht van heavy metal, funk, jazz en alternative rock, red.). De Black Rock Coalition vocht tegen stigmatisering en stereotypering van zwarte muzikanten of kids die luisteren naar andere muziek dan er gezien hun huidskleur van hen werd verwacht. Zo van: je bent zwart, dus je mag deze vorm van punkrock niet gebruiken of goed vinden. De discriminatie kwam van zowel zwarten als blanken. Die blanken vonden dat rock van hen was – zie Elvis Presley.’
En dat was onzin?
‘Natuurlijk! De grondleggers van de rock waren zwart. Denk aan Chuck Berry en Jimi Hendrix.’
Kreeg u dit soort verwijten zelf ook?
‘Zeker, want ik hield ook meer van punkrock dan van “typisch zwarte” muziek. Veel mensen van kleur wilden maar niet inzien dat wat UDS deed oprecht was, en een terugkeer naar vroeger tijden. “Dat is geen echte rapper, hij maakt rare blanke muziek,” hoorde ik dan. Ik kreeg er helemaal een complex van, dat ik soms afreageerde op mijn medebandleden. Maar het enige waar UDS voor stond was: je moet kunnen doen wat je wilt, ongeacht je huidskleur. Met dat laatste waren we namelijk totaal niet bezig als band. Het ging om de karakters en om de muziek.’
Sloten jullie je wel graag aan bij de Black Rock Coalition?
‘We stelden een voorwaarde: wij hebben geen enkele verantwoordelijkheid af te leggen ten aanzien van kwesties van zwart en blank, willen geen richtlijnen. “Nee nee,” was het antwoord, “jullie moeten gewoon doen wat jullie altijd al deden.” Oké, want we hadden geen agenda to uplift the black race or not to uplift the white race. Iedereen die ons goed vond moest zich met ons kunnen identificeren, maar daar stopte het. Natuurlijk waren we tegen discriminatie en racisme, maar dat plakten we niet op ons voorhoofd.’
Tilon is in 1964 geboren in Paramaribo. Na de relatiebreuk wilde zijn vader, die IT’er en muzikant was, naar Nederland, waar hij beroepsmatig veel meer mogelijkheden had. Zijn Amerikaanse moeder trouwde met een eveneens zwarte Amerikaan. Ze nam Patrick niet mee, omdat ze de Verenigde Staten eind jaren zestig geen goed land vond voor kinderen met hun huidskleur.
Nederland, waar ze had gestudeerd, kende ze als progressief. Ze ging ermee akkoord dat haar vijfjarige zoon vooruit werd gestuurd. Tilon: ‘Ik belandde hier in een blank Hollands pleeggezin, dat strenggelovig was. Ik werd vaak mishandeld. Toen kwam mijn vader ook over. We gingen in de Bijlmer wonen.’ Ook de rest van zijn jeugd, in plaatsen als Heerhugowaard en Eindhoven, verliep behoorlijk turbulent – hij zal daar in zijn nog te verschijnen autobiografie verder op ingaan.
Na de havo besloot Tilon dat hij rechten wilde gaan studeren. Daarvoor had hij een vwo-diploma nodig, maar op het avond-vwo viel hij telkens in slaap. ‘Omdat ik geen geld had, moest ik overdag altijd werken.’
Daarna voelde hij de noodzaak tot studie ook steeds minder. Zeker nadat in 1986 Urban Dance Squad was geboren tijdens een jamsessie in de Utrechtse club de Vrije Vloer.
Ergernis aan denken in kleur was er toen al, en is er altijd gebleven, zegt de man die praat zoals hij rapt: fel en striemend. ‘De gekleurde samenleving is een fucking cliché. Luister maar eens naar FunX. Daar hoor je altijd wat je verwacht van zwarten: reggae, raggaeton, r&b-achtige rap, that’s it. FunX zal nooit een nummer van UDS draaien, of van een punkrockband waar ik van hou. Omdat ze zo vastgeroest zitten in hun eigen “zwarte bewustzijn”. Er is daar geen revolutie, maar zij denken van wel, want “wij gooien blackness op de agenda”. Nou, ze brengen alleen maar politiek correcte mainstream meuk.’
‘Ondertussen hijst wit Nederland uit een soort postkoloniaal schuldgevoel mensen op een schild die zo’n positie helemaal niet aankunnen. Neem Akwasi, neem Ali B. Ik ben tegen racisme en vind dat we discriminatie op de arbeidsmarkt moeten aanpakken. Maar daar heb ik woke niet voor nodig. Met hun critical race theory, die overal “witte overheersing” ziet. Hoogleraar Gloria Wekker beweert dat “witte onschuld niet bestaat”. Zo maakt ze de samenleving niet beter hoor. Is er een verschil tussen black fascism en white fascism? Nee. De wokies huilen omdat hun voorouders excluded waren, nu doen ze hetzelfde met anderen. Leg me de logica uit.’
‘Surinamers discrimineren onderling net zo hard. Toen de Surinaamse president Chan Santokhi, een hindoestaan, in 2021 op bezoek was in Nederland, scholden creoolse Surinamers hem uit voor “koeli”. Dat is vergelijkbaar met het n-woord. Echt, ik geef geen cent om de Bijlmer als de Bijlmer uit z’n nek kletst. Nepintellectuelen als Akwasi willen allemaal Malcolm X spelen. Ze zijn dronken van alle aandacht. Over een aantal jaren zul je zien dat ze gefaald hebben. Omdat de blanken zich niet zomaar overal van laten beschuldigen. En terecht.’
Maar er is wel sprake van segregatie.
‘Je moet mensen van één groep ook niet bij elkaar proppen, zoals in de Bijlmer. Nee, je moet ze dwingen om met anderen om te gaan. De Nederlandse maatschappij is best wel meegaand. Ja, vooral kinderen zijn wreed. Ze kunnen je uitlachen om je huidskleur. Dat is misschien de prijs die je moet betalen, hoe pijnlijk ook. Verder is het hier veel beter dan in Suriname. Laat de Surinamers dus maar moeite doen om elkaar op te zoeken. Want van de planeet Suriname in de Bijlmer leer je niks, en ook niet van planeet Marrakesh in Utrecht-Overvecht.’
‘Ik ben dus geen fan van woke, maar wel van Colin Kaepernick, de quarterback die in 2016 protesteerde tegen politiegeweld tegen zwarten door te knielen tijdens het spelen van het Amerikaanse volkslied. Op Netflix staat een tv-serie over hoe Kaepernick vanaf zijn jeugd te maken kreeg met racisme. Tegelijk zie je hoe liefdevol hij wordt opgevoed door zijn blanke adoptieouders. Dat is precies wat ik bedoel: het ís allemaal niet zwart-wit. Mijn zwarte Amerikaanse halfzus runt zestien bedrijven in New York en is getrouwd met een blanke jurist. Die man is mijn broeder.’
Er zijn onderzoeken waaruit blijkt dat de PVV behoorlijk populair is onder Surinaamse Nederlanders. Kunt u dat verklaren?
‘Het is een soort macho-erkenning. Wilders wordt al jaren bedreigd in zijn eigen land, maar staat nog steeds recht overeind. Surinamers zijn daar gevoelig voor. En hij zegt wat hij vindt. Is niet schijnheilig.’
Heeft u ook sympathie voor Wilders?
‘Ik vind hem in elk geval niet het grootste probleem. Hij schreeuwt wel, maar ondermijnt de democratie niet. Achter de burelen van de Tweede Kamer gedraagt Wilders zich volgens mij redelijk. Maar ik stem op Pieter Omtzigt, of eventueel de Partij voor de Dieren. Voor Renske Leijten van de SP heb ik ook een zwak.’
Wilders ‘staat’ inderdaad nog steeds, maar hij scheert ook al jaren hele bevolkingsgroepen over één kam. Heeft u zelf last gehad van discriminatie?
‘Vast wel, maar voorop staat: als je je best doet om wat van je leven te maken, dan lukt dat. Voor wangedrag is geen enkel excuus. Ook niet de “sociaaleconomische omstandigheden”, zoals naïef links dan vergoelijkend zegt. Allemaal laf en slap gelul. Wat fout is is fout.’
U had natuurlijk wel steeds makkelijker praten, want u werd bewonderd. Urban Dance Squad had vooral blanke fans.
‘Ach, al die aandacht kon me niks schelen, omdat ik wist: dit klopt niet. Aan het beeld dat fans van je hebben, kun je nooit voldoen. Ik wilde en wil nog steeds gewoon mijn eigen ding doen.’
En wat is dat ding nu?
‘Met DNA (artiestennaam van Arjen de Vreede, de dj van Urban Dance Squad, red.), een drummer, een gitarist en een bassist treed ik nog op als een soort tribute aan UDS. Om geld te verdienen werk ik in de horeca.’
Komt de echte Urban Dance Squad nog een keer bijeen?
‘Die kans is klein. Silvano, de bassist, is juist pro-woke en heeft kritiek op hoe ik erover denk. Nou, hij kan mijn rug op.’
U bent fel. Zo schopt u ongetwijfeld tegen schenen van mensen die u kunnen helpen om weer net zo beroemd te worden als vroeger.
‘Ik hoef niet naar de roem toe te rennen, de roem moet naar mij komen. Ik wil integer blijven. Dat betekent: maken wat ik wil maken, maar ook: zeggen wat ik wil zeggen. Ik doe geen concessies.’
Hoe is het nu met cross-over in de muziek? Wie zijn jullie erfopvolgers?
‘Die zijn er niet. Sowieso niet in Nederland.’
Er zijn anno 2022 toch heel veel multi-etnische bands?
‘Maar they ain’t the UDS. Wij waren anders omdat we oprécht anders waren. Een band als Chef’Special is niet meer dan een stel heel makkelijke jongens, blank en zwart, die op hun voorhoofd hebben staan dat ze super integer en peace, love and unity zijn. Daar is hun hele marketing op gericht. Maar ze hebben totaal geen toegevoegde waarde voor wat er aan de gang is. Je valt in slaap als je met ze praat, en hun muziek is ook heel veilig. Maar ja, deze generatie wil ook dat het allemaal makkelijk is. Iedereen wil de nieuwe Beatles ontdekken, maar die wonen niet om de hoek, en als ze zich aandienen zou 90 procent van de wereld niet eens geïnteresseerd zijn.’
Bestaat de Black Rock Coalition nog?
‘Ja. Zangeres Erykah Badu is daar nu een belangrijke voorvrouw van. Bepaald geen Living Colour, maar oké, het is voor de good cause. En Afropunk groeit. Dat zijn festivals waarop echt alle vormen van zwarte muziek worden gespeeld, ook punkrock. Afropunk is in 2003 begonnen in Amerika. Daarna volgden onder meer Johannesburg, Londen en Parijs. Ik ben al vijf keer geweest. Iedereen is daar welkom, van welke kleur dan ook.’
Zijn er witte muzikanten die zich meer dan anderen hebben ingespannen voor zwarte collega’s?
‘Living Colour had veel hulp van Mick Jagger. Hij begreep die groep en lobbyde voor ze. Zo kreeg Living Colour een platencontract en airplay op de radio. David Bowie, die ik twee keer heb mogen ontmoeten, is ook belangrijk geweest, door achter elkaar de ene na de andere muziekstijl op te pakken. In 1975 bracht hij de plaat Young Americans uit, vol r&b en soul. Luther Vandross zingt er ook op mee. Hij had veel aan Bowie te danken.’
Wat zou Bowie van ‘woke’ hebben gevonden denkt u?
‘Bowie was een no-bullshitter. Hij zou Black Lives Matter in eerste instantie hebben omarmd, maar zou zijn afgehaakt als hij had gezien waar het naartoe ging. Weet je wie we nu nodig hebben? Frank Zappa! De enige muzikant die van mij president van Amerika had morgen worden. Hij was hyperintelligent, hyperinteger en had een pleurishekel aan bullshit. Zappa zou gewoon tegen woke hebben gezegd: jullie kletsen uit je nek.’
